Eachtraí seachtar mic léinn atá ag tabhairt
faoi chúrsaí ealaíona san Ollscoil atá mar bhunábhar na sraithe agus is cinnte go
mbeidh an tsraith deireanach lán le scéalta drámata.

Tarraingíonn rúndacht and
bréaga tonnta turrainge ar an ghrúpa agus feictear iad bailithe le chéile i reilig
le slán d’fhágáil le duine dá gcuid.

Craolfar an tsraith i Mí Eanair 2011 ar TG4
agus BBC TÉ.

Maoinithe ag an Chiste Craoltóireachta Gaeilge, d’éirigh le Seacht an duais sa
chatagóir Aos Óg a bhaint amach dhá bhliain i ndiaidh a chéile ag Féile na Meáin
Ceilteach, sa Bhreatain Bheag anuraidh agus in Iúr Cinn Trá i mbliana, chomh maith
le bheith ainmnithe ag duaiseanna IFTA.

Gheofar trácht sa leabhar seo ar chúrsaí bíoblóireachta sa naoú haois déag, cur síos ar an saol a chaith na gnáthdhaoine sa seanreacht agus cuntas ar Chogadh na Saoirse sa cheantar, chomh maith le stair na bhfoirgneamh, na n-institiúidí agus na ndaoine atá ar marthain go fóill. Gheobhaidh muintir Thuar Mhic Éadaigh in Éirinn agus níos faide ó bhaile lón machnaimh agus cuimhne sa leabhar seo.

Rugadh Pádraig Standún i mBaile Dabhoc, Caisleán an Bharraigh, Co Mhaigh Eo i 1946. Is scríbhneoir, gníomhaí agus sagart é a bhfuil cáil leathan air. Is mar úrscéalaí is mó atá aithne air, ach léiríodh go leor drámaí leis chomh maith. Léiríodh dráma dá chuid, Stigmata, i dTaibhdhearc na Gaillimhe i 1996, agus bhí tuilleadh drámaí leis ar an gciorcaid amaitéarach chomh fada ó bhaile le Béal Feirste agus Londain. Bhí a dhráma Uisceinafhíon ar ghearrliosta do Ghradam Litríochta Chló Iar Chonnacht i 2001.

Bhunaigh Bob Quinn a scannán Budawanny (1987) ar an gcéad úrscéal ó pheann Standúin, Súil le Breith (1983) Ta cúig cinn déag d’úrscéalta scríofa aige agus tá siad aistrithe go teangacha éagsúla, ina measc, Béarla, Gearmáinís agus Rómáinís. Díbirt Dé (Cló Iar-Chonnacht, 2007) an t-úrscéal ba dhéanaí a foilsíodh uaidh. Tar éis tréimhsí sagartóireachta sa Cheathrú Rua, agus in Inis Meáin agus Inis Oírr, Árann chuaigh sé go Tuar Mhic Éadaigh. Tá sé ina shéiplíneach i dTuar Mhic Éadaigh le cúig bliana déag anuas, ach beidh deireadh ag teacht lena thréimhse sa gceantar i mí Iúil nuair a thabharfaidh sé aghaidh ar Charna, Conamara.

Tuar Mhic Éadaigh: Stair agus Seanchas

Pádraig Standún

Cló Iar-Chonnacht

Clúdach bog €15.00

ISBN: 978-1-905560-39-4

Pygmalion

Nach maith an smaoineamh: dráma a phléann le teanga agus leis an snobaireacht a mhothaíonn daoine áirithe cionn is an Ghaeilge, mo leithscéal!, cionn is go bhfuil teanga acu níos fearr ná mar atá ag a gcomharsana.

Samhlaigh an plota: cailín ó cheantar na Margaí i mBéal Feirste – Eliza – a dtagann fear uasal ó Ollscoil na Ríona chuici go ngeallann sé go mbeidh sí ina cainteoir Gaeilge chomh maith sin faoi am an Oireachtais, i gceann sé mhí, is go gcreidfidh daoine gur gariníon le Seosamh Mac Grianna í.

Agus ná déantar dearmad ar athair Eliza – cainteoir Ultaise!

Casadh nua i scéal Pygmalion, ach ní casadh iomlán nua é.

Is i nGearmáinis a bhí an chéad léiriú de Pygmalion, i bhfad siar, in 1913. Mar gheall ar fhadhbanna i Sasana, léiríodh dráma George Bernard Shaw den chéad uair i mBeirlín.

“Is dráma faoi theanga é agus is maith a oireann sé don Ghaeilge,” arsa Bríd Ó Gallchóir ón chompántas amharclainne, Aisling Ghéar.

“Nó do theangacha eile chomh maith. Léiríodh é i nGearmáinis, agus léiríodh é sa Rúis, am Stalin. Agus i go leor leor teangacha eile.

“Táimid tosaithe ar phleanáil don léiriú, cé nach dócha go mbeidh sé ann anois go dtí an bhliain seo chugainn.

“Tá corradh is deichniúr aisteoirí ann agus beidh dhá scoil páirteach sa léiriú, ar shlí áirithe, chomh maith, mar atá, Coláiste Feirste agus Girls Model.

“Táimid ar bís le dul leis, ach beidh orainn fanacht. Nó idir seo agus sin, caithfear maoiniú a fháil le dul ar thuras go Meiriceá.”

Tá cuireadh faighte ag Aisling Ghéar dul go IrishFest in Milwaukee agus tá siad ar a ndícheall chun an t-airgead a bhailiú chuige sin.

“Táimid ag iarraidh an léiriú dátheangach s’againne de Stones in his Pockets le Marie Jones a thabhairt ansin,” arsa Bríd.

“Táimid ag iarraidh an dráma a léiriú ag Scoil Samhraidh Mhic Reachtain i mBéal Feirste i mí Iúil, ansin ag Féile an Phobail agus ansin ar aghaidh go Milwaukee linn. Mar sin, beidh ár sáith le déanamh againn idir seo agus an fómhar.”

I rith an ama, áfach, tá a haird ar Pygmalion.

“Ba é Gearóid Ó Cairealláin a rinne an t-athchóiriú ar an dráma lena chur in oiriúint don nua-aois anseo i mBéal Feirste,” arsa Bríd.

“Luaigh sé gur mhaith an tseift an dráma a léiriú ag an Oireachtas, ó tharla cuid den aicsean a bheith ag titim amach ag an Oireachtas.

“Ach tá roinnt dreamanna i ndiaidh iarraidh orainn an dráma a léiriú acu. Mar sin, ag an phointe seo, gach seans go mbeidh an dráma ar na himeachtaí atá á mbeartú d’athoscailt na Cultúrlainne nua ar an bhliain seo chugainn.”

Seo a leanas buaiteoirí na bliana seo:

SRAITH TEILIFÍSE NA BLIANA
Seó Spóirt (Sónta do TG4)

DRÁMA TEILIFÍSE NA BLIANA
Na Cloigne (ROSG do TG4)

PEARSA TEILIFÍSE NA BLIANA
Eimear Ní Chonaola (TG4)

AISTEOIR NA BLIANA
Darach Ó Dubháin (Na Cloigne)

SRAITH RAIDIÓ NA BLIANA
Rónán Beo@3 (RTÉ Raidió na Gaeltachta)

PEARSA RAIDIÓ NA BLIANA
Rónán Mac Aodha Bhuí (RTÉ Raidió na Gaeltachta)

IRISEOIR NA BLIANA
Breandán Delap (Beo)

COLÚNAÍ NA BLIANA
Alan Titley (Irish Times – Crobhingne)

BUAIC-GHRADAM CUMARSÁIDE
Foireann Iriseoireachta Foinse 1996 – 2009

GAEL-RÉALTA GALA
Dáithí Ó Sé

le Deirdre Ní Ghrianna

Mheas Aldous Huxley nárbh é an rud a tharla duit a ba thábhachtaí ach gurbh é an rud a rinneadh leis an taithí sin a bhí ríthábhachtach i saol duine.

Ráiteas a oireann, b’fhéidir, d’Anraí Mac an Ultaigh, scríbhneoir de bhunadh Bhéal Feirste agus scríbhneoir a ndeachaigh mórscríbhneoir Shasana an 20ú haois go mór i bhfeidhm air.

Nó ag caint le hAnraí Mac an Ultaigh, a rugadh ag deireadh na ndaichidí agus a tógadh i Sráid an Dúin agus atá go fóill ina chónaí in iarthar Bhéal Feirste, ní d’aonturas a tharla sé gur scríbhneoir é, ach a mhalairt, leis an fhírinne a dhéanamh.

Ní hé nach raibh suim ag an iar-mhúinteoir scoile i litríocht ná i leabhair, ach b’as a shuim sa Ghaeilge a tháinig a shaol mar scríbhneoir chun tosaigh, scríbhneoir a bhfuil ceithre leabhar go dtí seo i gcló aige, mar atá, 1969 (1999), An Rian (2002), Aiséirí an Icearais (2004) agus An Deamhan (2007).

Agus ar nós mholadh an fhile, Jack Kerouac, bhí bealach Anraí chun na Gaeilge i bhfoirm fhiarláin, mar a mhínigh sé:

“I ndiaidh dom a bheith ar bhunscoil Naomh Gall i Sráid Waterville, chuaigh mé go dtí Scoil na mBráithre i Sráid na Beairice agus ar Bhóthar an Ghleanna. Rinne mé na ‘O’-Leibhéil agus ansin d’fhág mé an scoil agus bhí roinnt jabanna ina dhiaidh sin agam.

“San am sin, bhí mé i ngrúpa ceoil thraidisiúnta agus oíche amháin, tháinig Aodán Mac Póilin chugam agus d’fhiafraigh sé díom nár mhaith liom amhráin Ghaeilge a fhoghlaim, agus ar ndóigh, bhí mé i bhfách le hamhráin a fhoghlaim.

“Cé go raibh suim ag mo dheirfiúr sa Ghaeilge, ní raibh Gaeilge ar bith sa teach agus ní raibh rún dá laghad agam Gaeilge a fhoghlaim.”

Cé go ndearna sé staideár ar an Ghaeilge nuair a bhí sé ar scoil, níorbh fhada d’Anraí, mar a fuair go leor eile amach roimhe agus ina dhiaidh, mé féin san áireamh, a thuigbheáil nárbh ionann Gaeilge na scoile agus an Ghaeilge a bhíothas agus atáthar ag cleachtadh i gCumann Chluain Árd.

Ag amharc siar ar an am, arsa Anraí:

“Ba in 1967 a chuaigh mé ar na ranganna agus cionn is go raibh Gaeilge déanta agam cheana féin, shíl muid, mise agus Aodán, nárbh fhiú dom freastal ar an bhunrang agus chuaigh mé isteach sa dara rang.

“Bhí Bríd, bean Uí Mhonacháin ag teagasc an ranga agus chuir sí an cheist orm ‘Cad é an t-ainm atá ort?’ agus d’amharc mise ar m’uaireadóir agus d’fhreagair mé ‘a hocht a chlog.’”

In ainneoin an túis mhísheánmhair seo agus i ndiaidh d’Anraí a mhian a fháil agus an chéad amhrán Gaeilge ar bharr a theanga aige – ’S’é Fáth Mo Bhuartha’ –  lean sé ar aghaidh leis na ranganna agus sa deireadh, ar shean-nós an Chumainn, thosaigh sé féin ag teagasc ranganna san áit, sna seachtóidí agus sna hochtóidí.

Thosaigh bachlóga na scríbhneoireachta ag borradh fán am seo agus mheas Anraí, a bhí riamh tugtha do mhórscríbhneoirí an Bhéarla, amhail Huxley, Waugh agus Somerset Maugham (“ce gurbh fhearr Huxley. . .”),  ó am na scoile, mheas sé go raibh ábhar scríbhneora ann:

“San am sin, bhí mé óg agus lán de mhórtas mar a bíos daoine óga. Bhí sraith teilifíse ann san am, Strumpet City, agus mheas mé féin go dtiocfadh liom níb fhearr ná sin a scríobh i nGaeilge agus go dtiocfadh liom a bheith i mo mhórscríbhneoir Gaeilge.”

Cé go raibh Anraí ag scríobh leis, ní raibh sé go fóill i mbéal an phobail mar scríbhneoir cruthaitheach. I bhfírinne, ba mhó an t-aitheantas a fuair a dheirfiúr mar scríbhneoir nó bhain sí an comórtas scríbhneoireachta a bhí ag Raidió Downtown lena gearrscéal.

Ach deirtear go bhfaigheann foighid fortacht agus go n-oibríonn Dia ar dhóigheanna diamhracha agus mar a tharla sé, ba trí ranganna Gaeilge a tháinig scríbhneoireacht Anraí chun tosaigh:

“Thart fá 1980, bhíothas ag iarraidh ranganna Gaeilge a bhunú i gCromghlinn, áit a raibh mé i mo chónaí san am, agus bhí obair agam ábhar léitheoireachta nó scéalta nua-aimseartha a fháil do dhaoine fásta sa rang agus san am, thosaigh mé ag scríobh 1969, go mbeadh ábhar léitheoireachta ann. Ní raibh ann san am ach gearrscéalta aonaracha agus i ndiaidh tamaill, dúirt bean amháin liom chan amháin gur chóir iad a fhoilsiú ach go raibh ábhar úrscéil sna rudaí uilig dá gcuirfí le chéile iad.”

Ach ní le bogadh súile a nítear teach, mar a fuair Anraí amach.

Agus an leabhar i mBéarla agus i nGaeilge beirt, ní raibh ag éirí le hAnraí é a fháil foilsithe:

“Tá sé millteanach deacair leabhar a fháil foilsithe munar duine mór le rá thú. Creidim gur bhain mé iarracht as gach foilsitheoir Béarla dá bhfuil ann agus níor éirigh liom.

“Sa deireadh thug mé an leabhar do Shéamas Mac Seáin a thug do Phádraig Ó Snodaigh é agus dúirt sé go gcuirfeadh sé i gcló é.”

B’ionann seo agus tús shaol Anraí mar scríbhneoir agus mar chodarsnacht ar go leor eile ar éirigh leo leabhar a fháil foilsithe, níorbh fhada go raibh sé i mbun pinn arís eile.

B’éacht é gur cuireadh leis an chéad leabhar. Ní hé amháin go bhfuil obair mhór ag baint le húrscéal a scríobh in am ar bith, ach is measa arís é nuair atá do shláinte do chrá, mar atá ag Anraí agus airtríteas ag cur as dó le fada.

Agus ba mhór an obair a bhí ann le gach leabhar acu, mar a mhínigh Anraí, a bhíonn ag scríobh nuair a bíos fáil aige:

“Bhí gach ceann acu deacair ar dhóigheanna éagsúla. Mar shampla le Aiséirí an Icearais, ba obair mhór a bhí ann ag smaointiú ar an scéal. In amanna, mhúscail mé i lár na hoíche agus smaoineamh agam ar athrach a dhéanamh agus ar ndóigh, nuair atá athrach ann, bíonn tionchar aige sin ar phíosa eile. Mar sin de, bhí orm athrach eile a dhéanamh agus tharla sé sin arís agus arís.

“Ansin nuair a bhí mé ag scríobh An Rian, bhí sé deacair ar dhóigh eile cionn is gur scéal greannmhar atá ann agus tá sé thar a bheith deacair greann a chumadh nuair atá tú tinn.

“I dtaca leis An Deamhan de, b’fhíorscéal a bhí ann, a bheag nó a mhór, agus bhí sé casta fosta agus bhí mé ag smaointiú air ar feadh bliana agus bhí obair ann an rud uilig a thabhairt le chéile agus bhí obair mhór leis de thairbhe sin.”

B’fhiú an obair nó d’éirigh le hAnraí agus leis an leabhar duais a bhaint i gcomórtas na scríbhneoireachta ag an Oireachtas. Éacht eile d’fhear nár fhreastail ar choláistí Gaeilge nó nach raibh ar chúrsa Gaeilge foirmeálta riamh.

In ainneoin a shláinte, tá Anraí anois ar obair ag smaoineamh ar a chéad leabhar eile, cineál beathaisnéise de ghearrscéalta ach go háirithe fá na rudaí a tharla dó agus fá na daoine a casadh air i gCumann Chluain Árd sna seascaidí agus na seachtóidí nó, b’fhéidir, ré órga an Chumainn.

Smaoineamh agus obair a bheadh ag teacht le laoch litríochta Anraí féin -  Huxley, “a fuair bás ar an lá chéanna a scaoileadh JFK” agus “nach bhfuil d’aithne ag an phobal air ach as Brave New World agus “a bhí i bhfad chun tosaigh ar na mórscríbhneoirí eile nó bhí coinsias aige.”

Nó i mbarúil Huxley, “is ionann cuimhne an duine agus a chuid litríochta pearsanta féin” agus níl aon amhras ann, agus Anraí ag leanúint an mheoin sin, ach go dtiocfaidh litríocht ar leith as an chéad leabhar eile amach anseo.

“Táthar an-tógtha leis an togra seo in Institiúid Téatair na hÉireann,” arsa Siobhán Bourke, Comh-Stiúrthóir na hInstitiúide.  “Tá trí bliana caite leis an saothar go dtí seo agus tá teacht ag daoine anois den chéad uair ar na mílte dráma i nGaeilge agus i mBéarla ar aon suíomh idirlín amháin.  Measadh riamh go mba thábhachtach an rud drámaí nua i nGaeilge maille le sonraí ina leith a bheith á liostú sa bhunachar seo ar an idirlíon agus is mór againn gur tháinig Foras na Gaeilge i bpáirt linn i mbun an togra.”

Tagann Playography na Gaeilge leis an láithreán gréasáin Irish Playography (1904 go dtí an lá atá inniu ann) a seoladh sa bhliain 2006 ar a bhfuil sonraí le fáil anois faoi líon is airde ná 2,000 dráma nua de chuid na hÉireann a léiríodh go gairimiúil trí Bhéarla.  Is féidir cuardach a dhéanamh maidir le drámaí ar Playography na Gaeilge de réir an teidil nó an údair, de réir aisteoirí nó stiúrthóirí nó de réir bhliain an chéad léiriúcháin.  Acmhainn thábhachtach atá ann atá dírithe ar chomplachtaí drámaíochta, ar léiritheoirí agus stiúrthóirí, agus ar ghrúpaí drámaíochta nó ar dhuine ar bith a bhfuil suim aige in amharclannaíocht na Gaeilge.  Tarraingítear aird ann ar an gcion oibre a rinne na céadta den lucht amharclannaíochta ar mhaithe leis an drámaíocht trí Ghaeilge.

“Is breá le Foras na Gaeilge bheith i bpáirt le hInstitiúid Téatair na hÉireann d’fhonn Playography na Gaeilge a chur ar fáil” arsa Deirdre Davitt, an Bainisteoir Cláir i ndáil leis na hEalaíona le Foras na Gaeilge.  “Is ríthábhachtach an tionscnamh seo, ní amháin i ndáil le hamharclannaíocht na Gaeilge, ach i ndáil le hearnáil na healaíne go ginearálta, in Éirinn agus go hidirnáisiúnta.  Tá againn ar deireadh aon áit amháin ina bhfuil gach eolas ar fáil a bhaineann le hamharclannaíocht na Gaeilge (1975 – 2009), eolas a mbaineadh an-deacracht lena aimsiú go dtí seo”.

Tá Playography na Gaeilge le breathnú anois ar www.irishplayography.com

In ainneoin na dtrioblóidí taistil a thit amach an tseachtain seo de bharr an
luaithreamháin bholcánaigh san aeráid, d’éirigh leis na filí Albanacha aistear a
dhéanamh thar shruth na maoile ar bhád agus an turas fada a dhéanamh ó Aontroim go
Cathair Chorcaí ag tús na seachtaine.

Cuireadh tús leis an bhféile ag an ócáid Ó Bhéal a eagraíonn an file Paul Casey gach
Luan sa Long Valley sa chathair. B’oíche an-shuimiúil a bhí ann agus bhí freastal
mór air agus an-spéis ag na filí áitiúla bualadh leis na hAlbanaigh.

As sin, thaistil na filí chomh fada le Béal Átha an Ghaorthaidh áit ar thug siad
cuairt ar Scoil Mhuire.

Bhí ócáid fhíorálainn ansiúd acu sa scoil áit a ndearna na scoláirí cur i láthair do
na filí agus thaitin go mór leis na filí bualadh leis an gcéad ghlúin eile d’fhilí
agus de cheoltóirí Gaelacha na tíre.

Is in Ionad Cultúrtha Bhaile Bhúirne a bhí an chéad  ócáid eile, i dteannta
Dhámhscoil Mhúscraí Uí Fhloinn, agus an ceoltóir gradamúil  Peadar Ó Riada agus an
amhránaí Gobnait Ní Chruadhlaoich.

Beidh ócáid ar siúl anocht (Déardaoin) i dteach tábhairne Toner’s ar shráid Bhagóid
ag 19.30 agus i láthair chun páirt a ghlacadh san oíche beidh na filí Greagóir Ó
Dúill, Caitríona Ní Chleircín agus an t-amhránaí Brian Ó Domhnaill.

Chun críoch speisialta a chur leis an gCuras seo atá ar an bhfód anois le dhá scór
bliain beidh ceiliúradh ar an Aoine in Áras na Comhdhála ar Sráid Chill Dara ag
19.00,  áit a mbeidh taispeántas de ghrianghraif ó na féilte thar na blianta agus
ina dhiaidh sin déanfar tús a chur leis an gcomórtas filíochta bliantúil a bhíonn á
reáchtáil le linn Chuairt na bhFilí Albanacha Comórtas Uí Néill.

Tá súil ag Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge go mbeidh sibh ar fad inár dteannta don
cheiliúradh.

Eagraíonn Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge Cuairt na bhFilí Albanacha le cabhair
mhaoiniúcháin ó Fhoras na Gaeilge.

Amharc – http://gaelshirt.spreadshirt.co.uk/

Is annamh an duine a bhaineann an dubh-shult as a chuid oibre, ach is duine as an choitiantacht ar fad an drámadóir/urscéalaí/ gearrscéalaí, Dave Duggan.

Ní amháin go bhfuil sé d’acmhainn ag Duggan, atá ina chónaí i nDoire, é pósta agus beirt pháistí aige, ní amháin go bhfuil sé d’acmhainn aige gach réimse den scríbhneoireacht a chruthú i nGaeilge agus i mBéarla, ach is scríbhneoir proifisiúnta é a théann i mbun pinn gach lá go fonnmhar.

Agus é ar bhéala an chéad taibhiú den dráma is déanaí aige, Still, The Blackbird Sings – Incidents at Ebring­ton Barracks, labhair Dave ar a shaol mar scríbhneoir cruthaitheach:

“Tá an t-ádh orm go mbainim-se pléisiúr as an obair, is cuma cén cineál scríbhneoireachta atá ann, agus tchítear dom go bhfuil an jab atá agam, playwright, mar a deirtear i mBéarla, gur ceird é agus go mbai­neann sé uilig leis an struchtúr a fháil mar is ceart agus b’fhéidir gur sin an rud is tábhachtaí uilig fá dhráma a scríobh. Cé go bhfuil úrscéalta agus gearrscéalta scríofa agam, bainim-se níos mó pléisiúir as dráma a scríobh, b’fhéidir cionn is go bhfuil an duine os do chomhair ar ardán mar a bheadh duine san aon seomra leat. Is maith liom an daonnacht a bhai­neann leis an suíomh agus is maith liom amharc ar an dóigh a dtéann dúshlán i bhfeidhm ar na haisteoirí.”

Is mór an saothar atá cruthaithe ag Dave, iarchéimí eolaíochta ó UCD, a rugadh i bPort Láirge, a chuir dúshlán roimhe féin, in 1992, nuair a shocraigh bheith ina scríbh­neoir proifisiúnta lánaimseartha. Ag amharc siar ar thús an tsaoil sin agus ar thús na scríbhneoireachta, arsa Dave: “Bhí mé i gcónaí ag scríobh nuair a bhí mé i mo dhéagóir, tá a fhios agat an cineál ruda a bíos ag cur as do dhéagóirí – grá, nó réamh-ghrá, b’fhéidir, ab fhearr a thabhairt air – agus ansin, nuair a bhí mé sna fichidí, thosaigh mé ag scríobh gearrscéalta, ach bhí mé i gcónaí ag breacadh rudaí síos. Ansin in 1992-1993, rinne mé cinneadh go mba­infinn triail as an scríbhneoireacht go lánaimseartha agus d’éirigh liom sraith drámaí a scríobh don BBC, Broadcast Talks, agus ansin thosaigh an t-airgead ag teacht isteach agus d’aithin mé go dtiocfadh liom mo bheatha a thabhairt i dtír ar an dóigh sin.”

Is é meon oibre nó eitic oi­bre Dave – “fanann scríbhneoirí amaitéaracha leis an spreagadh fad  agus atá an chuid eile againn ag obair” – is cúis leis an sárshaothar atá go fóill ag teacht uaidh agus a ba chúis leis a bheith ainmnithe do dhuais Oscar in 1997 fá choinne na scripte scannáin, Dance Lexie Dance.

Meon é seo a chuireann sé ina luí ar scríbhneoirí ag na ceardlanna a dhéanann se ó am go ham agus atá léirithe ina dhearcadh nuair a labhraítear ar an ainmniúchán don Oscar: “Sin seanstair. Tharla sin in 1997 agus cé nach bhfuil mé ag gearán agus go raibh sé iontach le bheith ainmnithe agus a bheith thall ansin, tá sé sin uilig sa stair agus tá mé ag déanamh rudaí eile anois agus tá rudaí eile déanta agam ó shin.”

Agus ní beag an saothar a tháinig ón drámadóir ó shin i leith. Leithéidí Bubbles in the Hot-Tub, Plays in a Peace Process, Gruagairí, Cú Dé, The Recruiting Office agus Riders to the Road, gan trácht a dhéanamh ar an dráma, Dance Lexie Dance, a bheith á léiriú san Afganastáin i láthair na huaire. Flúirseacht agus máistreacht ceirde atá annamh, go háirithe i nduine nach raibh aon bhaint ag a mhuintir leis an scríbhneoireacht:

“Ba ghnáth-theaghlach muid, ar eastát i bPort Láirge, ach b’amhránaí í mo mháthair a raibh suim mhór aici i seónna variety agus a leithéid. D’oibrigh m’athair i monarcha ag déanamh sraithadhmaid, ach bhíodh sé i gcónaí ag léamh. I bhfírinne, ba mise an chéad duine as an eastát le dul chun na ollscoile.”

Is é gnáthshaol an lae inniu is mó atá le feiceáil i saothar Dave; is iad na rudaí coitianta atá thart orainn, go háirithe na rudaí a thiteann amach sa Tuaisceart, a thugann ábhair spreagtha dó:

“Is maith liom an dóigh a dtéann coimhlint nó fadhb i bhfeidhm ar na cara­chtair agus an dóigh a bhfeictear sin sna hagal­laimh. Ba mhaith liom go mbeadh an bheocht sin le feiceáil ag an phobal agus go mbeadh na rudaí atá ag tarlú nasctha leis an tsamh­laíocht agus go dtabharfaí léiriú ar an dúshlán atá roimh an duine agus go mbainfí an pobal pléisiúr as.”

Téamaí agus samhlaíocht a bheidh le feiceáil, arís eile sa dráma úr ó Dave, Still, the Blackbird Sings – Inci­dents  at Ebrington Barracks, dráma atá bunaithe ar shaol an fhile, Francis Ledwidge, a bhí lonnaithe ar feadh sé mhí sa tseanbheairic i nDoire le linn an Chéad Chogadh Domhanda.

Ag caint ar an dráma, atá suite in am an Chogaidh, agus atá bunaithe ar an scoilt i ndearcadh an phobail, arsa Dave:

“Chuaigh Náisiúnaithe na hÉireann isteach in Arm Shasana sa Chéad Chogadh Domhanda cionn is gur gealladh dóibh go mbeadh féinriail ann in 1914. Ba mhaith leo taispeáint go raibh siad in ann saoirse a dtíre féin a chaomhnú i gcoinne na Gearmáine. Sheas siad leis na hAontachtaithe le suaimhneas agus cothrom na Féinne a bhaint amach san Eoraip agus le go mbeadh sochaí shaor ann in Éirinn. Cuireadh brú ar an chomhghuaillíocht seo mar gheall ar chúrsaí áirithe, ina measc Éirí Amach na Cásca agus Cath an Somme.” In ainneoin go bhfuil an dráma, atá le léiriú sa Playhouse i nDoire, 25-27 Feabhra, i mBÁC, 1–6 Márta, agus i gCultúrlann Bhéal Feirste, 11-12 Márta, measann Dave chan amháin go bhfuil baint ag an téama le saol an lae inniu in Éirinn, ach go mbaineann sé leis an saol ar bhonn domhanda: “Tá ceisteanna morálta go fóill ann fán chogadh sin agus tá na macallaí sin le cluinstin go fóill. An dtig le cogadh ar bith suaimhneas agus cothrom na Féinne a chur i bhfeidhm san Eoraip, go háirithe cogadh atá ag dul ar aghaidh i bhfad ar shiúl ón Mhór-Roinn? Ar chóir a rá go bhfuiltear ag troid ar son saoirse daoine nuair is cuma leis na daoine sin saoirse ann nó as?”

Tchítear don drámadóir fosta go bhfuil comhthreo ann le polaitíocht an tuaiscirt, áit a bhfuil an-dul chun tosaigh déanta sa phróiseas sío­chána:

“Mhair na cainteanna ar phóilíneacht agus ar cheartas ar feadh coicíse, beagnach. Bhí Ledwidge agus a scuad i mBeair­ic Ebrington ar feadh sé mhí in 1916 agus iad i mbun díospóireachta ar na hábhair chéanna.

“An bhfuil muid ag déanamh ómóis do na daoine ag an Somme, nó an bhfuil muid ag seasamh ar son na ndaoine a ghlac páirt in Éirí Amach na Cásca? An féidir leis na cainteanna muid a thabhairt chun tosaigh go dtí nach bhfuil muid tiomanta ach don chuspóir nach dtarlódh na rudaí a tharla a choíche arís?”

Cé nach fios cén deireadh a bhei­dh ar chúrsaí an tuaiscirt, tchítear do Dave go bhfuil dul chun cinn ar leith déanta go nuige seo.

“D’éirigh le stiúrthóir an dráma (Caitríona McLaughlin) an dráma a léiriú cúpla oíche i mBeairic Ebring­ton féin. Sin comhartha ar an dul chun cinn atá déanta – léiriú sibhialta ag dul ar aghaidh i mbeairic, agus beidh le feiceáil cá fhad a mhairfidh sé.”

Fiú muna leanann an tsíocháin, tá rud amháin cinnte agus is é sin go mbeidh Dave Duggan go fóill i mbun pinn agus ag soláthar drámaí a thabharfaidh orainn amharc orainn féin agus ar ár mbarúlacha i gcomh­théacs i bhfad níos fairsinge ná na Sé Chontae.

le Déirdre Ní Ghrianna